Zaburzenia nastroju (afektywne) – depresja, mania, zmiany nastroju

Zaburzenia afektywne, zwane też zaburzeniami nastroju, to problemy psychiczne, w których głównym objawem są długotrwałe trudności w regulowaniu emocji. Niekiedy objawia się to długotrwałym przygnębieniem (jak w depresji), innym razem — nienaturalnym pobudzeniem i nadaktywnością (jak w manii).

Najczęstsze objawy zaburzeń nastroju:
• uczucie smutku, pustki lub przygnębienia,
• brak energii i motywacji do działania,
• trudności ze snem i koncentracją,
• brak radości z codziennych aktywności,
• obniżona samoocena lub impulsywność.

Przyczyny zaburzeń nastroju są różne — od biologicznych (np. zaburzenia w pracy mózgu), przez psychiczne (sposób myślenia o sobie i świecie), po życiowe doświadczenia (np. stres, trauma). 
Leczenie często łączy psychoterapię z opieką psychiatryczną, a czasem także z lekami. 
Kluczowe jest indywidualne podejście i zrozumienie przyczyn tych trudności.

Zaburzenia lękowe – niepokój, napięcie, napady paniki

Zaburzenia lękowe to jedne z najczęściej diagnozowanych problemów psychicznych. Lęk to naturalna reakcja organizmu — ostrzega nas przed zagrożeniem. Czasem jednak wymyka się spod kontroli i zaczyna pojawiać się zbyt często, zbyt silnie albo wtedy, gdy nic nam realnie nie grozi.

Typowe objawy zaburzeń lękowych:
• uczucie ciągłego napięcia i niepokoju,
• przyspieszone bicie serca, problemy z oddychaniem,
• trudności ze snem, drażliwość,
• napady paniki (nagły, intensywny lęk),
• natrętne myśli i rytuały,
• lęk przed konkretnymi sytuacjami (np. jazda windą, kontakt z ludźmi).

Leczenie zwykle opiera się na psychoterapii, czasem wspieranej farmakoterapią. Psychoterapia pomaga lepiej zrozumieć lęk i nauczyć się go skutecznie regulować.

Zaburzenia osobowości – sztywne wzorce myślenia, emocji i relacji

Każdy z nas ma swój własny sposób myślenia, odczuwania i reagowania. Ale u niektórych osób ten wzorzec bywa tak sztywny i trudny, że zaczyna utrudniać życie — w relacjach, pracy czy codziennym funkcjonowaniu. Mówimy wtedy o zaburzeniach osobowości.
Tego typu trudności często zaczynają się już w dzieciństwie lub młodości i trwają latami. Osoby z zaburzeniem osobowości mogą mieć problem z utrzymywaniem bliskości, zaufaniem, regulacją emocji czy z poczuciem własnej wartości.

Objawy mogą obejmować:
• problemy z regulacją emocji,
• impulsywność lub nadmierną kontrolę,
• chwiejność w relacjach i tożsamości,
• nieufność lub nadmierne idealizowanie innych,
• skłonność do konfliktów lub wycofania.

Terapia w przypadku zaburzeń osobowości to często dłuższy proces, który pomaga zrozumieć siebie, poprawić relacje i nauczyć się reagować w sposób bardziej przystosowawczy.

Zaburzenia odżywiania – anoreksja, bulimia, ortoreksja, kompulsywne jedzenie

Zaburzenia odżywiania to nie tylko kwestia jedzenia — to często sposób radzenia sobie z emocjami, stresem czy niską samooceną. Dotyczą nieprawidłowego podejścia do jedzenia, masy ciała, kontroli i emocji.

Najczęstsze formy zaburzeń odżywiania:
• Anoreksja – silne ograniczanie jedzenia i dążenie do skrajnie niskiej masy ciała,
• Bulimia – napady objadania się, po których następuje „oczyszczanie” (np. wymioty),
• Kompulsywne objadanie się – trudność w kontrolowaniu ilości spożywanego jedzenia, zwłaszcza w stresie,
• Ortoreksja – obsesja na punkcie zdrowego jedzenia, która może prowadzić do izolacji społecznej i pogorszenia zdrowia.

Objawy mogą obejmować:
• skrajne myślenie o jedzeniu („dobre” vs „złe” produkty),
• lęk przed jedzeniem poza planem,
• poczucie winy po posiłkach,
• ukrywanie problemu przed innymi.

Zaburzenia odżywiania często prowadzą do poważnych problemów zdrowotnych i emocjonalnych. Leczenie zwykle wymaga zaangażowania psychoterapeuty, czasem lekarza psychiatry i dietetyka. Terapia pomaga zrozumieć głębsze przyczyny problemu i odbudować zdrową relację z jedzeniem i z samym sobą.

Uzależnienia – substancje i zachowania, które przejmują kontrolę

Uzależnienie to stan, w którym dana substancja (np. alkohol, narkotyki) lub zachowanie (np. hazard, seks, telefon) zaczyna przejmować kontrolę nad życiem osoby. Na początku uzależnienie może dawać ulgę albo przyjemność. Z czasem jednak zaczyna przejmować kontrolę nad życiem, wpływać negatywnie na relacje, zdrowie i samopoczucie. Pojawia się przymus, poczucie winy, wstyd, trudność z odstawieniem.

Co może być uzależniające?
• alkohol, leki, narkotyki,
• nikotyna,
• pornografia, seks, relacje,
• praca, zakupy, gry komputerowe,
• korzystanie ze smartfona czy social mediów.

Objawy uzależnienia:
• trudność z odstawieniem lub ograniczeniem,
• poczucie przymusu,
• zaprzeczanie problemowi,
• pogorszenie relacji i funkcjonowania,
• nawracające epizody „powrotu do nałogu”.

Uzależnienia mają często złożone przyczyny — biologiczne, psychiczne i społeczne. Psychoterapia daje szansę zrozumienia tego mechanizmu, odbudowania poczucia wpływu na własne życie i znalezienia zdrowszych sposobów radzenia sobie z emocjami i stresem.