Czy psychoterapia naprawdę działa?

Tak.
Psychoterapia działa — i to nie tylko według osób, które z niej korzystają, ale także według badań naukowych

Setki dobrze udokumentowanych badań potwierdzają, że psychoterapia:

• pomaga zmniejszyć objawy depresji, lęku, wypalenia czy traumy,
• poprawia relacje z innymi i kontakt z samym sobą,
• wzmacnia poczucie sprawczości i odporność psychiczną,
• prowadzi do trwałych zmian w codziennym życiu.

To nie jest tylko rozmowa o problemach.

Psychoterapia to proces, który opiera się na relacji, zaufaniu, pracy z emocjami i zrozumieniu siebie. Jej celem nie jest szybka ulga — choć czasem i ona się pojawia — ale głębsza, długofalowa zmiana.

Dlaczego warto zaufać psychoterapii?

• Bo psychoterapia jest równie skuteczna jak leczenie farmakologiczne, a często daje trwalsze efekty.
• Bo pomaga tam, gdzie zawiodły aplikacje, poradniki, samodzielna praca czy dobre rady.
• Bo sięga głębiej niż objawy — do tego, co je podtrzymuje: schematów, napięć, nieprzeżytych emocji.

Psychoterapia nie usuwa magicznie problemów, ale zmienia sposób, w jaki je przeżywasz, rozumiesz i rozwiązujesz. To właśnie ta zmiana sprawia, że życie staje się bardziej spójne i zrozumiałe.

Co mówi nauka?

Żeby zapoznać się z danymi, liczbami i odwołaniami do badań — zapraszam do dalszej części tej podstrony.

Współczesny świat oferuje wiele form wsparcia psychicznego: poradniki, aplikacje do medytacji, podcasty motywacyjne czy krótkoterminowe interwencje online. Chociaż niektóre z tych narzędzi mogą przynosić doraźną ulgę, wiele osób doświadcza nawracających trudności, przewlekłego cierpienia emocjonalnego lub trwałych problemów w relacjach. Wówczas coraz częściej rozważają psychoterapię jako formę profesjonalnej pomocy. Pojawiają się jednak pytania:
Czy psychoterapia rzeczywiście działa?
Czy jest skuteczna na poziomie naukowym, czy raczej opiera się na subiektywnych doświadczeniach?
Czy efekty psychoterapii są trwałe?
Celem tego tekstu jest przedstawienie rzetelnych danych naukowych na temat skuteczności psychoterapii – zarówno ogólnie, jak i w odniesieniu do podejścia psychodynamicznego.

Skuteczność psychoterapii: definicja i sposoby pomiaru
Skuteczność psychoterapii może być definiowana na różnych poziomach: jako redukcja objawów, poprawa funkcjonowania społecznego, wzrost dobrostanu psychicznego czy zmiana strukturalna osobowości. Pomimo że zmiany psychiczne są trudniejsze do zmierzenia niż efekty leczenia farmakologicznego, psychoterapia od dziesięcioleci podlega rygorystycznym badaniom naukowym.
W badaniach nad skutecznością psychoterapii stosuje się m.in.:
Randomizowane badania kontrolne (RCT), w których uczestnicy są losowo przydzielani do grupy terapeutycznej lub kontrolnej (np. lista oczekujących, placebo) [Leichsenring & Rabung, 2008].
Metaanalizy, czyli badania zbiorcze syntetyzujące wyniki dziesiątek mniejszych projektów. Klasyczna metaanaliza Smitha, Glassa i Millera (1980) wykazała, że osoby uczestniczące w psychoterapii funkcjonują lepiej niż 80% osób z grup nieleczonych [Smith et al., 1980].
Wystandaryzowane wskaźniki kliniczne, takie jak skale depresji, lęku czy funkcjonowania interpersonalnego [Lipsey & Wilson, 1993].
Efektywność terapii wyraża się często przy pomocy tzw. wielkości efektu (effect size). Przyjmuje się, że d = 0,2 oznacza efekt mały, d = 0,5 – umiarkowany, a d = 0,8 – duży. Psychoterapia ogólnie osiąga wielkości efektu na poziomie d = 0,8–0,9 [Smith et al., 1980; Lambert & Ogles, 2004].

Czy psychoterapia działa lepiej niż brak leczenia?
Zdecydowana większość badań potwierdza, że psychoterapia przynosi statystycznie i klinicznie istotne korzyści:
Lambert i Ogles (2004) szacują, że 75–80% pacjentów uczestniczących w terapii uzyskuje poprawę większą niż osoby z grup nieleczonych.
Cuijpers i współpracownicy (2013) wykazali, że w leczeniu depresji psychoterapia bywa co najmniej tak samo skuteczna jak farmakoterapia, a jej efekty utrzymują się dłużej.
Wampold i Imel (2015) wskazują, że skuteczność psychoterapii jest porównywalna z leczeniem farmakologicznym – z przewagą w zakresie relacyjnych i długoterminowych rezultatów.

Różnice między podejściami terapeutycznymi
Jedno z ważnych pytań badawczych dotyczy porównywalności skuteczności różnych podejść terapeutycznych. Liczne metaanalizy wskazują, że różnice między szkołami terapeutycznymi (np. CBT, psychoterapia psychodynamiczna, ACT, terapia humanistyczna) są niewielkie, o ile każda z nich jest stosowana kompetentnie i zgodnie z założeniami [Wampold & Imel, 2015].
Zjawisko to określane jest mianem paradoksu ekwiwalencji („dodo bird verdict”) – wskazującego, że „wszyscy wygrali”, czyli większość podejść przynosi podobne rezultaty. Różnice między terapeutami (ich doświadczeniem, stylem pracy, elastycznością) są większe niż różnice między szkołami terapeutycznymi [Norcross & Lambert, 2011].

Czynniki leczące w psychoterapii
Najczęściej wymieniane czynniki wpływające na skuteczność terapii to:
Czynniki wspólne – empatia, relacja, zaufanie, poczucie bezpieczeństwa.
Techniki specyficzne – charakterystyczne dla danego podejścia (np. interpretacja, ekspozycja, restrukturyzacja poznawcza).
Cechy pacjenta – motywacja, gotowość do zmiany, poziom funkcjonowania.
Cechy terapeuty – obecność, zaangażowanie, wiedza, dojrzałość emocjonalna.
Czynniki wspólne, zwłaszcza przymierze terapeutyczne, mają największe znaczenie dla pozytywnego wyniku terapii [Norcross & Lambert, 2011].

Skuteczność psychoterapii psychodynamicznej
Psychoterapia psychodynamiczna zakłada, że objawy psychiczne mają swoje źródło w nieuświadomionych konfliktach wewnętrznych, mechanizmach obronnych oraz wzorcach relacyjnych ukształtowanych w dzieciństwie. Terapia polega na ich identyfikacji, uświadomieniu i przekształceniu – często poprzez analizę relacji z terapeutą.
Metaanalizy i badania:
Leichsenring & Rabung (2008) przeanalizowali 23 badania nad długoterminową terapią psychodynamiczną. Efekty:d = 0,84 (poprawa ogólna),
d = 1,03 (poprawa objawowa),
d = 0,81 (poprawa funkcjonowania społecznego).
Shedler (2010) w artykule przeglądowym wykazał, że efekty psychoterapii psychodynamicznej są głębokie i trwałe – porównywalne lub większe niż CBT. Co ważne, efekty te pogłębiają się w czasie.
Driessen i in. (2015) w metaanalizie 54 badań porównujących terapię psychodynamiczną i CBT w leczeniu depresji potwierdzili równoważną skuteczność, z przewagą psychoterapii psychodynamicznej w obszarze funkcjonowania interpersonalnego.
Town, Abbass i in. (2012, 2017) wykazali, że intensywna krótkoterminowa terapia dynamiczna (ISTDP) jest skuteczna w leczeniu pacjentów złożonych (trauma, zaburzenia osobowości), a jej efekty utrzymują się lub pogłębiają po zakończeniu terapii.

Wnioski
Psychoterapia – w tym psychoterapia psychodynamiczna – jest metodą leczenia o udokumentowanej skuteczności:
Przynosi realną poprawę w zakresie objawów, funkcjonowania społecznego i relacyjnego.
Jej skuteczność jest porównywalna (a czasem większa) niż farmakoterapia.
Podejście psychodynamiczne pozwala na głęboką, strukturalną zmianę w funkcjonowaniu psychicznym i tożsamościowym.
Efekty terapii psychodynamicznej często utrzymują się i pogłębiają w czasie.
Ważne jest by pamiętać, że skuteczność terapii zależy od wielu czynników – w tym od zaangażowania pacjenta, jakości relacji terapeutycznej i gotowości do pracy nad sobą.

W swojej pracy kieruję się przekonaniem, że najważniejszym wskaźnikiem skuteczności jest realna zmiana w codziennym życiu pacjenta np. większa swoboda w relacjach, lepsze radzenie sobie z emocjami i poczucie, że można świadomie kształtować swoje życie.

Bibliografia:

Abbass, A., Hancock, J. T., Henderson, J., & Kisely, S. (2006). Short-term psychodynamic psychotherapies for common mental disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4), CD004687. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004687.pub4
Cuijpers, P. et al. (2013). Psychological treatment of generalized anxiety disorder: a meta-analysis. Clinical Psychology Review, 33(8), 915–929.
Driessen, E. et al. (2015). The efficacy of short-term psychodynamic psychotherapy for depression: a meta-analysis update. Clinical Psychology Review, 42, 1–15.
Lambert, M. J., & Ogles, B. M. (2004). The efficacy and effectiveness of psychotherapy. In: M. J. Lambert (Ed.), Bergin and Garfield’s Handbook of Psychotherapy and Behavior Change (5th ed.). Wiley.
Leichsenring, F., & Rabung, S. (2008). Effectiveness of long-term psychodynamic psychotherapy: a meta-analysis. JAMA, 300(13), 1551–1565.
Leichsenring, F., Rabung, S., & Leibing, E. (2004). The efficacy of short-term psychodynamic psychotherapy in specific psychiatric disorders: a meta-analysis. Archives of General Psychiatry, 61(12), 1208–1216.
Lipsey, M. W., & Wilson, D. B. (1993). The efficacy of psychological, educational, and behavioral treatment: Confirmation from meta-analysis. American Psychologist, 48(12), 1181–1209.
Shedler, J. (2010). The Efficacy of Psychodynamic Psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98–109.
Smith, M. L., Glass, G. V., & Miller, T. I. (1980). The Benefits of Psychotherapy. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Town, J. M., Abbass, A., & Bernier, D. (2012). Effectiveness and cost effectiveness of intensive short-term dynamic psychotherapy for treatment resistant depression. Journal of Affective Disorders, 140(2), 98–104.
Town, J. M. et al. (2017). Efficacy and effectiveness of intensive short-term dynamic psychotherapy for depression: A systematic review and meta-analysis. BMJ Open, 7(7), e014889.
Wampold, B. E., & Imel, Z. E. (2015). The Great Psychotherapy Debate: The Evidence for What Makes Psychotherapy Work (2nd ed.). Routledge.
Norcross, J. C., & Lambert, M. J. (2011). Evidence-Based Therapy Relationships. In: J. Norcross (Ed.), Psychotherapy Relationships that Work (2nd ed.). Oxford University Press.