Czy psychoterapia psychodynamiczna jest skuteczna?

Jeśli rozważasz rozpoczęcie psychoterapii, prawdopodobnie zadajesz sobie bardzo ważne pytanie: czy to naprawdę działa?

To rozsądna wątpliwość. Decyzja o rozpoczęciu terapii wymaga czasu, zaangażowania i zaufania. Warto więc wiedzieć, co na temat jej skuteczności mówią nie tylko doświadczenia terapeutów i pacjentów, ale również badania naukowe.

Dobra wiadomość jest taka, że psychoterapia psychodynamiczna należy dziś do metod leczenia, których skuteczność została dobrze udokumentowana. Choć przez wiele lat psychoterapia psychodynamiczna była znacznie rzadziej przedmiotem badań niż terapia poznawczo-behawioralna (CBT), w ostatnich dwóch dekadach nastąpił istotny rozwój badań naukowych nad jej skutecznością. Liczne metaanalizy, przeglądy systematyczne i badania kontrolowane pozwalają dziś ocenić jej efekty w oparciu o rzetelne dowody naukowe. Opublikowano liczne badania oraz metaanalizy – czyli analizy łączące wyniki wielu niezależnych badań – obejmujące tysiące pacjentów zmagających się z różnymi problemami psychicznymi. Wyniki są spójne: psychoterapia psychodynamiczna pomaga wielu osobom i jest uznawana za jedną z metod leczenia o potwierdzonej skuteczności.

Co oznacza, że terapia jest skuteczna?

W psychoterapii skuteczność nie oznacza wyłącznie zmniejszenia objawów. Oczywiście poprawa samopoczucia jest bardzo ważna, ale równie istotne są zmiany, które pozwalają lepiej funkcjonować na co dzień. Badania pokazują, że skuteczna terapia psychodynamiczna może prowadzić do:

zmniejszenia objawów depresji i lęku,
lepszego radzenia sobie ze stresem,
większej stabilności emocjonalnej,
poprawy relacji z innymi ludźmi,
większego poczucia wpływu na własne życie,
poprawy jakości życia i codziennego funkcjonowania.

To właśnie dlatego współczesne badania coraz częściej oceniają nie tylko nasilenie objawów, ale również sposób funkcjonowania człowieka po zakończeniu terapii.

W jakich trudnościach psychoterapia psychodynamiczna pomaga najlepiej?

Najwięcej badań dotyczy leczenia depresji i zaburzeń lękowych. Wyniki konsekwentnie pokazują, że osoby uczestniczące w psychoterapii psychodynamicznej doświadczają wyraźnej poprawy w porównaniu z osobami, które nie otrzymywały leczenia lub korzystały jedynie z podstawowego wsparcia.

Skuteczność tej metody została również dobrze udokumentowana w leczeniu zaburzeń osobowości, przewlekłych trudności emocjonalnych oraz części zaburzeń psychosomatycznych, czyli takich, w których stres i emocje mają istotny wpływ na doświadczane objawy fizyczne. W wielu z tych obszarów poprawa utrzymuje się także po zakończeniu terapii.

Czy psychoterapia psychodynamiczna jest równie skuteczna jak terapia poznawczo-behawioralna?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest bardzo dobrze przebadaną metodą i przez wiele lat to właśnie z nią porównywano inne podejścia terapeutyczne.

Obecnie wyniki dużych analiz naukowych pokazują, że psychoterapia psychodynamiczna osiąga porównywalną skuteczność w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych, zwłaszcza depresji, zaburzeń lękowych i części zaburzeń osobowości. Nie oznacza to, że obie metody są takie same – różnią się sposobem rozumienia problemów i prowadzenia terapii – jednak pod względem efektów leczenia żadna z nich nie okazuje się jednoznacznie lepsza dla wszystkich pacjentów. Coraz częściej podkreśla się, że najważniejsze jest nie znalezienie „najlepszej” szkoły psychoterapii, ale dobranie metody do konkretnej osoby i jej trudności.

Dlaczego efekty psychoterapii psychodynamicznej często utrzymują się po jej zakończeniu?

Psychoterapia psychodynamiczna nie koncentruje się wyłącznie na zmniejszeniu objawów. Jej celem jest również zrozumienie mechanizmów, które do tych objawów prowadzą.

W trakcie terapii pacjent stopniowo rozpoznaje powtarzające się wzorce przeżywania emocji, budowania relacji i reagowania na trudne sytuacje. Dzięki temu może nie tylko lepiej radzić sobie z bieżącymi problemami, ale także wprowadzać trwalsze zmiany w swoim życiu.

Badania pokazują, że u wielu osób poprawa utrzymuje się przez wiele miesięcy, a niekiedy nawet lat po zakończeniu terapii. Część pacjentów nadal obserwuje stopniową poprawę również po zakończeniu regularnych spotkań, co bywa określane jako „efekt dojrzewania terapii”. Oznacza to, że zmiany zapoczątkowane podczas psychoterapii mogą rozwijać się także później, kiedy nowe sposoby rozumienia siebie zaczynają być wykorzystywane w codziennym życiu.

A co z osobami, które mają bardziej złożone trudności?

Nie wszystkie problemy psychiczne mają taki sam charakter. U części osób wystarczy stosunkowo krótka terapia skoncentrowana na konkretnym problemie. Inni zmagają się z wieloletnimi trudnościami w relacjach, przewlekłym cierpieniem emocjonalnym lub zaburzeniami osobowości. W takich sytuacjach terapia może wymagać więcej czasu.

Badania sugerują, że u osób z bardziej złożonymi trudnościami dłuższa psychoterapia psychodynamiczna może przynosić większe i trwalsze korzyści niż krótkoterminowe formy leczenia. Nie oznacza to jednak, że dłuższa terapia zawsze jest lepsza. Czas jej trwania powinien wynikać przede wszystkim z indywidualnych potrzeb pacjenta.

Czy badania mają jakieś ograniczenia?

Tak. Choć liczba badań nad psychoterapią psychodynamiczną systematycznie rośnie, w niektórych obszarach nadal jest ich mniej niż w przypadku terapii poznawczo-behawioralnej. Ponadto psychoterapia psychodynamiczna obejmuje różne modele pracy, dlatego nie wszystkie wyniki można bezpośrednio uogólniać.

Jednocześnie najnowsze przeglądy badań wskazują, że dostępne dowody są wystarczająco mocne, aby uznać psychoterapię psychodynamiczną za metodę o potwierdzonej skuteczności w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych.

Co wynika z badań?

Najważniejszy wniosek jest taki, że psychoterapia psychodynamiczna jest jedną z najlepiej przebadanych metod leczenia problemów psychicznych. Pomaga osobom zmagającym się między innymi z depresją, zaburzeniami lękowymi, trudnościami w relacjach, zaburzeniami osobowości oraz wybranymi zaburzeniami psychosomatycznymi. Jej skuteczność jest porównywalna z innymi uznanymi metodami psychoterapii.

Jednocześnie badania pokazują coś jeszcze. Trwała poprawa nie polega wyłącznie na ustąpieniu objawów. Dla wielu osób równie ważne staje się lepsze rozumienie siebie, większa swoboda w przeżywaniu emocji, bardziej satysfakcjonujące relacje z innymi oraz większe poczucie wpływu na własne życie.

Badania naukowe, na których opiera się ten artykuł

Poniżej znajdują się najważniejsze przeglądy systematyczne, metaanalizy oraz badania kliniczne, na których opierają się informacje przedstawione w tym tekście. Większość z nich została opublikowana w recenzowanych czasopismach medycznych i psychologicznych oraz obejmuje wyniki badań z udziałem tysięcy pacjentów.

Leichsenring F. i wsp. (2023)

Przegląd parasolowy opublikowany w World Psychiatry, podsumowujący wyniki najważniejszych metaanaliz dotyczących psychoterapii psychodynamicznej. Autorzy uznali, że psychoterapia psychodynamiczna spełnia kryteria metody o potwierdzonej skuteczności w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, zaburzeń osobowości oraz części zaburzeń somatycznych.

Driessen E. i wsp. (2015)

Metaanaliza obejmująca ponad 50 badań klinicznych dotyczących krótkoterminowej psychoterapii psychodynamicznej w leczeniu depresji. Wykazano jej skuteczność oraz porównywalne efekty względem innych uznanych metod psychoterapii.

Steinert C. i wsp. (2017)

Metaanaliza opublikowana w American Journal of Psychiatry, porównująca psychoterapię psychodynamiczną z terapią poznawczo-behawioralną. Wyniki wskazują na porównywalną skuteczność obu metod.

Abbass A. i wsp. (2021)

Metaanaliza dotycząca psychodynamicznych terapii w leczeniu zaburzeń psychosomatycznych. Wykazano trwałą poprawę zarówno objawów somatycznych, jak i depresji, lęku oraz codziennego funkcjonowania.

Doering S. i wsp. (2010)

Randomizowane badanie kliniczne dotyczące terapii skoncentrowanej na przeniesieniu (TFP) u osób z zaburzeniem osobowości borderline. Terapia wiązała się z mniejszą liczbą prób samobójczych oraz lepszym funkcjonowaniem pacjentów.

Clarkin J. F. i wsp. (2007)

Badanie porównujące terapię skoncentrowaną na przeniesieniu (TFP), terapię dialektyczno-behawioralną (DBT) oraz terapię wspierającą w leczeniu zaburzenia osobowości borderline.

Giesen-Bloo J. i wsp. (2006)

Badanie porównujące terapię schematów z terapią skoncentrowaną na przeniesieniu u pacjentów z zaburzeniem osobowości borderline. W części analiz terapia schematów osiągała lepsze wyniki.

Zhang Y. i wsp. (2022)

Metaanaliza badań dotyczących leczenia zaburzenia lęku społecznego. Potwierdzono skuteczność psychoterapii psychodynamicznej względem grup kontrolnych oraz porównywalne wyniki względem CBT.

Trotta G. i wsp. (2024)

Metaanaliza badań dotyczących psychoterapii psychodynamicznej u młodych dorosłych. Wykazano istotną skuteczność terapii, choć autorzy wskazują na potrzebę dalszych badań porównawczych.