Dlaczego cierpię i czy można to zrozumieć?

Psychoterapia psychodynamiczna

Być może od dłuższego czasu próbujesz poradzić sobie z tym, co przeżywasz. Starasz się zrozumieć swoje reakcje, czytasz, rozmawiasz z bliskimi, próbujesz zmieniać sposób myślenia albo po prostu wytrzymać kolejny trudny dzień. Czasami przynosi to chwilową ulgę, jednak po pewnym czasie wracają te same emocje, konflikty lub poczucie, że znów znalazłeś się w miejscu, z którego tak bardzo chciałeś wyjść.

Może zauważasz, że od lat powtarzają się podobne trudności w relacjach. Być może trudno Ci zaufać innym, boisz się odrzucenia, często czujesz się niewystarczający lub przeciwnie – robisz wszystko, aby nie pokazać swojej słabości. Zdarza się również, że cierpisz z powodu lęku, obniżonego nastroju, napięcia czy poczucia pustki, choć trudno wskazać jedną konkretną przyczynę.

Psychoterapia psychodynamiczna wychodzi z założenia, że wiele z naszych obecnych trudności ma swoją historię. Nie oznacza to, że przeszłość nieodwołalnie determinuje teraźniejszość ani że terapia polega na nieustannym wracaniu do dzieciństwa. Chodzi raczej o zrozumienie, w jaki sposób wcześniejsze doświadczenia ukształtowały sposób przeżywania siebie, innych ludzi i świata.

Kiedy lepiej rozumiemy źródła swoich reakcji, emocji i sposobów radzenia sobie z trudnościami, pojawia się możliwość prawdziwej zmiany. Celem psychoterapii nie jest jedynie zmniejszenie objawów, ale również odzyskanie większej swobody w życiu – w budowaniu relacji, podejmowaniu decyzji, wyrażaniu emocji i byciu bliżej samego siebie.

Co to znaczy „psychodynamiczna”?

Słowo „psychodynamiczna” odnosi się do sposobu rozumienia ludzkiej psychiki. Zakłada, że nasze myśli, emocje i zachowania nie zawsze są wynikiem świadomych decyzji. Często wpływają na nie doświadczenia, uczucia i wewnętrzne konflikty, z których nie zdajemy sobie w pełni sprawy.

Każdy z nas od najwcześniejszych lat uczy się, jak radzić sobie z emocjami, budować bliskość, reagować na rozczarowanie czy szukać poczucia bezpieczeństwa. To, czego doświadczamy w relacjach z ważnymi dla nas osobami, stopniowo staje się częścią naszego sposobu przeżywania świata. Nie są to jednak trwałe wyroki ani niezmienne cechy charakteru. Są to raczej wzorce, które kiedyś pomagały przystosować się do określonych warunków, ale z czasem mogą zacząć utrudniać życie.

Dlatego osoba dorosła może wielokrotnie wchodzić w podobne relacje, reagować silnym lękiem na sytuacje, które obiektywnie nie są niebezpieczne, mieć trudność z wyrażaniem złości albo stale czuć się odpowiedzialna za samopoczucie innych. Takie reakcje rzadko są przypadkowe. Najczęściej mają swoją historię i wewnętrzną logikę, choć nie zawsze jest ona od razu widoczna.

Psychoterapia psychodynamiczna pomaga tę logikę odkrywać. Nie po to, aby szukać winnych czy skupiać się wyłącznie na przeszłości, lecz po to, aby lepiej rozumieć teraźniejszość. Przeszłość jest ważna o tyle, o ile pomaga wyjaśnić to, co dzieje się dzisiaj — w relacjach z innymi ludźmi, w sposobie przeżywania siebie, w powracających trudnościach czy w objawach, które wydają się niezrozumiałe.

W terapii stopniowo uczysz się rozpoznawać te wzorce, zauważać ich wpływ na codzienne życie i odzyskiwać większą możliwość wyboru. To, co wcześniej wydawało się automatyczne i nieuniknione, z czasem może stać się bardziej świadome. A kiedy pojawia się świadomość, pojawia się również przestrzeń do zmiany.

Psychoterapia psychodynamiczna nie polega na życiu przeszłością. Jej celem jest lepsze rozumienie teraźniejszości i odzyskiwanie większej swobody w kierowaniu własnym życiem.

Dlaczego samo zrozumienie problemu często nie wystarcza?

Wiele osób rozpoczynających psychoterapię mówi podobne zdanie: „Ja już wiem, skąd to się bierze, ale mimo to wciąż reaguję tak samo.” To doświadczenie jest bardzo częste. Można rozumieć, że lęk jest nieproporcjonalny do sytuacji, wiedzieć, że partner nie zamierza nas porzucić albo dostrzegać, że nadmiernie przejmujemy się opinią innych ludzi – a mimo to nadal odczuwać silny niepokój, złość czy poczucie winy.

Dzieje się tak dlatego, że wiele naszych reakcji nie powstaje na poziomie świadomych przekonań. Są one zakorzenione głębiej – w sposobie, w jaki przez lata uczyliśmy się przeżywać emocje, budować relacje i radzić sobie z trudnymi doświadczeniami. Te wzorce stają się z czasem automatyczne. Nie wybieramy ich świadomie, podobnie jak nie zastanawiamy się nad każdym oddechem czy krokiem. Psychoterapia psychodynamiczna nie ogranicza się więc do rozmowy o problemach ani do zdobywania wiedzy o sobie. Jej celem jest stopniowa zmiana sposobu przeżywania własnych doświadczeń. To proces, w którym nie tylko lepiej rozumiesz swoje emocje, ale zaczynasz je odczuwać i regulować w nowy sposób. Dzięki temu zmieniają się również Twoje reakcje, decyzje i relacje z innymi ludźmi.

Nie oznacza to, że trudne emocje znikną. Lęk, smutek, złość czy poczucie straty są naturalną częścią życia. Zmienia się natomiast sposób ich przeżywania. Zamiast kierować życiem z ukrycia, stają się doświadczeniami, które można rozumieć, wytrzymać i świadomie na nie odpowiadać. To właśnie dlatego celem psychoterapii psychodynamicznej nie jest jedynie zmniejszenie objawów. Równie ważne jest odzyskanie większej swobody w przeżywaniu siebie, budowaniu bliskich relacji i podejmowaniu decyzji zgodnych z własnymi potrzebami i wartościami.

Prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy nowe rozumienie siebie staje się również nowym doświadczeniem.

Czy psychoterapia psychodynamiczna polega na ciągłym wracaniu do przeszłości?

To jeden z najczęstszych mitów dotyczących psychoterapii psychodynamicznej. Rzeczywiście, w terapii często rozmawiamy o ważnych wydarzeniach z przeszłości i o relacjach z osobami, które odegrały istotną rolę w Twoim życiu. Nie robimy tego jednak dlatego, że przeszłość sama w sobie jest najważniejsza. Interesuje nas przede wszystkim to, w jaki sposób wcześniejsze doświadczenia wpływają na Twoje obecne życie.

Jeżeli dziś trudno Ci zaufać innym ludziom, nie chodzi o to, aby szczegółowo analizować każdą sytuację z dzieciństwa. Ważniejsze jest zrozumienie, jak ukształtowało się przekonanie, że bliskość może wiązać się z bólem, odrzuceniem albo rozczarowaniem. Podobnie jest z nadmiernym poczuciem odpowiedzialności, trudnością w wyrażaniu złości czy silnym lękiem przed oceną. To, co wydarzyło się kiedyś, jest istotne tylko o tyle, o ile pomaga lepiej zrozumieć to, co dzieje się dzisiaj.

Nie oznacza to również, że każda sesja będzie dotyczyła przeszłości. Rozmawiamy przede wszystkim o tym, co jest żywe i ważne w danym momencie. Czasami będzie to wydarzenie z ostatnich kilku dni, czasami trudna relacja z bliską osobą, a czasami wspomnienie, które nagle okaże się mieć znaczenie dla lepszego zrozumienia obecnych trudności.

Psychoterapia psychodynamiczna nie polega więc na szukaniu winnych ani na wyjaśnianiu całego życia poprzez dzieciństwo. Jej celem jest lepsze rozumienie siebie. Przeszłość staje się ważna wtedy, gdy pomaga odzyskać większą swobodę w teraźniejszości i budowaniu przyszłości.

Nie wracamy do przeszłości po to, aby w niej pozostać. Wracamy do niej tylko wtedy, gdy pomaga lepiej zrozumieć i przeżywać teraźniejszość.

Kiedy warto rozważyć psychoterapię psychodynamiczną?

Nie trzeba mieć postawionej diagnozy ani wiedzieć, „co jest ze mną nie tak”, aby zgłosić się na psychoterapię. Wiele osób rozpoczyna terapię dlatego, że od dłuższego czasu doświadcza cierpienia, którego nie potrafi zrozumieć lub które wciąż powraca mimo kolejnych prób poradzenia sobie z nim. Być może zauważasz, że podobne trudności pojawiają się w Twoim życiu od lat. Wracasz do tych samych sposobów reagowania, przeżywasz podobne konflikty w relacjach albo masz poczucie, że coś powstrzymuje Cię przed życiem w zgodzie ze sobą.

Psychoterapia psychodynamiczna może być pomocna, jeśli:

• od dłuższego czasu zmagasz się z obniżonym nastrojem, lękiem lub poczuciem wewnętrznego napięcia,
• trudno Ci zrozumieć własne emocje albo masz wrażenie, że przejmują nad Tobą kontrolę,
• zauważasz, że w relacjach z bliskimi powtarzają się podobne trudności,
• często odczuwasz pustkę, samotność lub brak satysfakcji, mimo że z zewnątrz wszystko wydaje się w porządku,
• nadmiernie obawiasz się odrzucenia, krytyki lub utraty bliskich osób,
• trudno Ci stawiać granice albo mówić o swoich potrzebach,
• masz poczucie, że dobrze rozumiesz swoje problemy, ale mimo to niewiele się zmienia.

Nie jest to pełna lista sytuacji, w których psychoterapia może być pomocna. Każdy człowiek zgłasza się z własną historią i własnymi pytaniami. Dlatego podczas pierwszych konsultacji wspólnie zastanawiamy się, czy psychoterapia psychodynamiczna będzie odpowiednią formą pomocy właśnie dla Ciebie.

Jak długo trwa psychoterapia?

To jedno z pytań, które pojawia się najczęściej podczas pierwszych konsultacji. Nie ma jednak jednej odpowiedzi, ponieważ długość terapii zależy od wielu czynników. Niektórym osobom wystarcza krótsza praca skoncentrowana wokół konkretnej trudności lub życiowego kryzysu. Inni decydują się na dłuższy proces, którego celem jest nie tylko zmniejszenie objawów, ale również głębsza zmiana sposobu przeżywania siebie, budowania relacji i radzenia sobie z emocjami. Nie oznacza to, że już na początku trzeba podjąć decyzję o wieloletniej terapii. Podczas pierwszych spotkań wspólnie zastanawiamy się, jaki cel chcesz osiągnąć i jaka forma pracy będzie najbardziej odpowiednia w Twojej sytuacji. Długość terapii może być również dostosowywana w miarę postępów i zmieniających się potrzeb.

Staram się pracować najkrócej jak to możliwe ale nie krócej niż to jest potrzebne.

Co może zmienić się dzięki psychoterapii?

Każda psychoterapia przebiega inaczej, ponieważ każdy człowiek wnosi do niej własną historię, doświadczenia i trudności. Nie da się przewidzieć wszystkich efektów ani obiecać, że zmiana będzie wyglądała tak samo u każdej osoby. Można jednak powiedzieć, że wraz z upływem czasu wiele osób zaczyna doświadczać siebie i swojego życia w inny sposób.

Nie chodzi jedynie o to, że objawy stają się mniej dokuczliwe. Równie ważne jest to, że zmienia się sposób przeżywania codziennych doświadczeń. Może się okazać, że wcześniej zauważasz własne emocje, zanim przejmą kontrolę nad Twoim zachowaniem. Łatwiej rozpoznajesz, czego naprawdę potrzebujesz i co jest dla Ciebie ważne. Coraz rzadziej reagujesz automatycznie, a częściej masz możliwość zatrzymania się i świadomego wyboru. Z czasem wiele osób odkrywa również, że nie musi już wkładać tyle energii w ukrywanie własnych uczuć, spełnianie oczekiwań innych czy nieustanne kontrolowanie siebie. Pojawia się większa zgoda na przeżywanie zarówno radości, jak i smutku, złości, rozczarowania czy lęku. Emocje nie znikają, ale przestają być czymś, czego za wszelką cenę trzeba unikać lub się obawiać.

Zmiana często staje się widoczna także w relacjach z innymi ludźmi. Łatwiej mówić o swoich potrzebach, wyznaczać granice, przyjmować bliskość i radzić sobie z nieporozumieniami bez poczucia, że każda trudność oznacza zagrożenie dla relacji. Nie oznacza to, że konflikty znikają, ale że można przeżywać je w sposób mniej obciążający. Dla wielu osób ważnym doświadczeniem jest również odzyskanie większego poczucia wpływu na własne życie. Zamiast odtwarzać dobrze znane schematy, zaczynają dostrzegać, że mają wybór. Mogą podejmować decyzje bardziej zgodne z tym, kim są i czego naprawdę chcą, a nie wyłącznie z lękiem, poczuciem obowiązku czy potrzebą spełniania oczekiwań innych.

Nie jest to zmiana, która dokonuje się nagle. Zwykle rozwija się stopniowo, często niemal niezauważalnie. Z perspektywy czasu wiele osób mówi jednak, że największą różnicą nie było zniknięcie pojedynczego objawu, lecz poczucie, że zaczęły żyć w większej zgodzie ze sobą.

Jak zacząć?

Rozpoczęcie psychoterapii często wiąże się z niepewnością. Wiele osób zastanawia się, czy ich trudności są „wystarczająco poważne”, czy będą potrafiły o nich opowiedzieć albo czy psychoterapia rzeczywiście jest tym, czego potrzebują. Właśnie temu służy pierwsza konsultacja. To spokojna rozmowa, podczas której przyglądamy się temu, z czym się zgłaszasz, jakie trudności przeżywasz i czego oczekujesz od terapii. Jest to również okazja, aby zadać pytania, rozwiać wątpliwości i wspólnie zastanowić się, czy psychoterapia psychodynamiczna będzie odpowiednią formą pomocy. Nie musisz mieć postawionej diagnozy ani wiedzieć, od czego zacząć. Nie oczekuję również, że podczas pierwszego spotkania opowiesz wszystko o swoim życiu. Wystarczy, że przyjdziesz z tym, co jest dla Ciebie ważne w tym momencie.

Pierwsza konsultacja nie zobowiązuje do rozpoczęcia terapii. Ma pomóc odpowiedzieć na pytanie, czy jest to właściwa droga właśnie dla Ciebie.